پژوهش – بررسی تاثیر سرمایه ی فکری بر عملکرد سازمان بر اساس مدل …

 
کلیات تحقیق
۱-۱ مقدمه
در اقتصاد امروز، دانش به عنوان مهمترین سرمایه ، جایگزین سرمایه مالی و فیزیکی شده است. در طول عصر صنعت بهای تمام شده داراییها، کارخانجات ، تجهیزات و مواد خام بود که برای موفقیت یک تجارت لازم بود اما در عصر اطلاعات این استفاده موثر از سرمایه های فکری است که معمولاً در موفقیت یا شکست یک مجموعه مؤثر است. بنابراین مدیران نیاز دارند که بتواند اثر تلاشهای مدیریت دانش را بر عملکرد سازمان خود اندازه گیری کند. اغلب شاخصهای عملی مدیریت دانش برای اندازه گیری داراییهای دانش یا سرمایه فکری متمرکز هستند و فرض میکند که خروجی مدیریت دانش بر میزان سرمایهگذاری سازمان موثر است (احمدیان و قربانی، ۱۳۹۲).
نکتهی قابل بررسی آن است که همان طور اشاره شد، سرمایه فکری در واقع مدیریت سرمایهگذاری سازمان را بر عهده داردکه بنابر نظر صاحبنظران در مقابل سرمایه فیزیکی قرارگرفته یا به نوعی مکمل آن است .سرمایه فکری، سرمایهای است که ناملموس و نامشهود بوده و از لحاظ کمی اندازه گیری آن سخت و دشوار است. ولی از سویی باید به این نکته توجه داشت که ارائه شاخصهای مدون و حتی الامکان کمی است که میتواند بکارگیری سرمایه فکری در سازمان را برای مدیران توجیه کند ( زگیل ، مالول ، ۲۰۱۰ ).
باید توجه داشت که تأکید بر سرمایه انسانی منجر به درک بهتر ارزشهای نهفته افراد، بنگاه ها، نهادها و جوامع در حال حاضر و حتی در آینده برای بهرهگیری بهتر از سرمایه فکری میشود. آنچه در جهان آینده خالق ارزش اقتصادی است نه نفت و گاز و مواردی مانند آنها بلکه فرزندان عاقل دانشمند و دانش دوست هر ملت هستند. یکی از شاخصهای کشورهای توسعه یافته توجه به نقش نیروی انسانی میباشد(نمامیان و همکاران، ۱۳۹۰). امروزه هیچ سازمانی بدون توجه به نیروی انسانی و نقش سازنده آن در ارائه خدمات قادر به ادامه حیات نیست. توجه به بهره وری نیروی انسانی زمینه هماهنگی بین سازمان و منابع انسانی جهت پذیرش اهداف مشترک و تضمین نیل به اهداف سازمان و منابع انسانی را به وجود می آورد(اسدی و همکاران، ۱۳۹۲).
۱-۲ بیان مسأله
امروزه نحوه استفاده از داراییهای نامشهود تاثیر بسیار مهمی در موفقیت و بقای سازمانها دارد، در یک طبقهبندی ساده ، یکی از مهمترین دارارییهای نامشهود اجزای سرمایه های فکری هستند. استوارت[۲] اعتقاد دارد، سرمایه فکری(IC)[3] مجموعهای از دانش، اطلاعات، داراییهای فکری، تجربه، رقابت و یادگیری سازمانی است که میتواند برای ایجاد ثروت به کار گرفته شود. در واقع سرمایه فکری تمامی کارکنان، دانش سازمانی و توانایی های آن را برای ایجاد ارزش افزوده در بر میگیرد و باعث منافع رقابتی مستمر میشود(قلیچ لی، بهروز، مشبکی، ۱۳۸۵).
اما تعریف عمومی که به نظر میرسد پذیرش وسیعتری داشته است و مورد قبول جامعه آکادمیک قرار گرفته است شامل سه جزء زیر است با توجه به شکل یک:
– سرمایه انسانی[۴]
– سرمایه ساختاری(سازمانی)[۵]
– سرمایه ارتباطی(مشتری مداری[۶]) (زاهدی و همکاران، ۱۳۸۶).
سرمایه انسانی مهمترین دارایی یک سازمان و منبع خلاقیت و نوآوری است. در یک سازمان داراییهای دانشیِ ضمنیِ کارکنان یکی از حیاتی ترین اجزایی است که بر عملکرد سازمان تاثیر بسزایی دارد (زاهدی و همکاران، ۱۳۸۶، ۴۴). همچنین سرمایه انسانی ترکیبی از دانش، مهارت، قدرت نوآوری و توانایی افراد شرکت برای انجام وظایفشان و در بر دارنده ارزشها، فرهنگ و فلسفه شرکت است (احمدیان و قربانی، ۱۳۹۲).
سرمایه ساختاری چیزی است که، هنگامی که کارکنان شب به خانه می روند در شرکت باقی میماند.
سرمایه ساختاری به چند دسته تقسیم می شود: فرهنگ شرکت، ساختار سازمانی، یادگیری سازمانی، فرایند عملیاتی و سیستم اطلاعاتی(Bramhandkar & et al, 2007).
سرمایه مشتری که بعنوان پل و کاتالیزوری در فعالیتهای سرمایه فکری محسوب میشود، از ملزومات اصلی و تعیین کننده تبدیل سرمایه فکری به ارزش بازار و در نتیجه عملکرد تجاری شرکت است. سرمایه مشتری یک جزء اصلی و اساسی سرمایه فکری به شمار میرود که ارزش را در کانالهای بازاریابی و ارتباطاتی که شرکت با رهبران آن صنعت و تجارت دارد، جای داده است(احمدیان و قربانی، ۱۳۹۲).
بقاء و تداوم فعالیتهای سازمانها و مؤسسات به چگونگی عملکرد کارکنان بستگی دارد .در هر سازمانی نقش نیروی کار در تمام عرصه های فعالیت مهم شناخته شده است، بنابراین مهم ترین مؤلفه کار و فعالیت انسانها هستند که تصمیمات را اتخاذ می کنند، سپس آن را به اجرا در میآورند و بر پایه آنها تداوم فعالیتهای آینده را پیشبینی میکنند( چهارباغی، کریپس ، ۲۰۱۰). شواهد تجربی نشان میدهد زمانی که عملکرد کارکنان پایین باشد مشکلات بسیاری در سازمانها و ادارات به وجود میآید، بنابراین در حیطه مشاغل گاهی فرصتها به گونهای فراهم میشوند که فرد بتواند اولویتهای شغلی خود را بدون تغییر مسیرهای شغلی خود بیان کند (نمازی، ابراهیمی، ۱۳۸۸).
سازمانها برای اینکه بتوانند در محیط رقابتی و متغیر امروزی قادر به عمل بوده و اثربخش باشند لازم است سطح سرمایه فکری خود را شناسایی، سنجش و ارزشگذاری نمایند. در محیط دانش محور کنونی سرمایه فکری نهتنها مهمترین بخش سرمایه سازمان محسوب میگردد، بلکه فراهم کننده مزیت رقابتی پایدار برای سازمان است، بنابراین مدیران نه تنها میبایست دانش خود را در حوزه سرمایه فکری افزایش دهند، بلکه میبایست از طریق تقویت مؤلفه های آن (سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه رابطهای) به توسعه و گسترش این حوزه در سازمان بپردازند(همان منبع، ۱۳۹۲). اثربخشی و بهره وری بیش از پیش سازمان مرهون توجه به دانش و سرمایه فکری بوده و با شناخت ماهیت و روش های اندازه گیری و ارزشگذاری این مهم میتوان امکان طرحریزی، بهینهسازی، کنترل و نظارت مستمر بر آن را در سازمان فراهم نمود( زگیل ، مالول ، ۲۰۱۰ ).
اکثر پژوهشهای مذکور پس از اندازه گیری سرمایه فکری، به بررسی تأثیر سرمایه فکری بر عملکرد واحدهای تجاری از طریق ارزیابی رابطه بین سرمایه فکری با نسبتهای مالی پرداختند. مشکل قابل تأمل در پژوهشهای مذکور، این است که در بررسی مؤثر بودن سرمایه فکری بر عملکرد واحد تجاری، نسبتهای متعددی را به عنوان معیارهای عملکرد در نظر گرفتند و نتیجه به دست آمده یکپارچه نیست(قربانی و همکاران، ۱۳۸۹). به بیان دیگر، در پژوهشی بیان شده است که سرمایه فکری یا اجزای آن بر روی نسبت سود به سرمایه تأثیری معنادار دارد و بر نسبت سود به داراییها تأثیری ندارد، حال نتیجه واحد چیست؟ آیا سرمایه فکری بر عملکرد تأثیرگذار است یا خیر؟ علت این مشکل را میتوان در متعدد بودن معیارهای ارزیابی عملکرد به کارگرفته شده در این پژوهشها جستجو کرد. در راستای رفع این مشکل، میتوان معیارهای متعدد ارزیابی عملکرد را ابتدا به معیار واحدی تبدیل کرد و سپس به بررسی تأثیر سرمایه فکری بر عملکرد واحد تجاری پرداخت .
لذا اهمیت داراییهای مالی در تعیین ارزش بازار یک شرکت به سرعت رو به کاهش است و همین طور دیده شده که داراییهای غیرمالی( یا نامشهود) درحال حاضر سوق دهنده عملکرد و ارزش بازار هستند. هدف این است که تاثیر سرمایه فکری را بر عملکرد شرکت تراکتورسازی بیازماید. بدین سبب مولفه های سرمایه فکری مورد بررسی قرار گرفته ، و به این مسئله میپردازیم که مولفه های سرمایه فکری چه تاثیری بر عملکرد شرکت میتوانند داشته باشند.
۱-۳ ضرورت و اهمیت تحقیق
جامعه جهانی به وسیله فناوری روند کوچک شدن را طی میکند، اما متاسفانه بسیاری از سازمانها هنوز شیوه های اندازه گیری عملکرد وحسابداری مالی سنتی را استفاده میکنند که در دهه های پیش برای محیط سازمانی آن زمان ایجاد شدهاند و تنها داراییهای مشهود مثل ساختمان و تجهیزات را مد نظر قرار میدهند. محیط امروزی کسب و کار مدل جدیدی را نیاز دارد که داراییهای نامشهود را نیز در بر گیرد. در دهه اخیر، کسب و کارها به اهمیت مدیریت داراییهای نامشهود خود پی بردهاند. گسترش علامتهای تجاری، روابط سهامداران، شهرت و فرهنگ سازمانها به عنوان منابعی برای ایجاد مزیت رقابتی در نظر گرفته میشوند. توانایی ایجاد و اهرم کردن ارزش این داراییها نامشهود یک قابلیت مرکزی برای سازمانها ایجاد میکند. توسعه اقتصادی که در حال حاضر توسط بسیاری کسب و کارها تجربه میشود به وسیله نوآوری مستمر، گسترش فناوریهای ارتباطی و دیجیتالی، ارتباطهای شبکهای شکل سازمانها و رواج عوامل نامشهود و انسانی در سازمانها توصیف میشود. با آگاه شدن مدیران از نقش نامشهودها در ایجاد کسب و کاری سودآور، تقاضاهای جدیدی در رابطه با بهدست آوردن، اندازه گیری و گزارش سرمایه فکری و عملکرد بر آنها تحمیل شده است.
توجه روزافزون به این مقوله نشان داده است که بین توانایی مدیریت این داراییها و مزیت رقابتی همبستگی وجود دارد. الگوی کسب و کاری که بر اقتصاد امروز سایه افکنده است بر پایه کاربرد منابع نامشهودی است که ارزش آنها برای سازمانها در برخی موارد بسیار بیشتر از ارزش داراییهای مشهود آن است. این منابع نامشهود، که مفهوم سرمایه فکری را پایهریزی میکنند، باید به شکل اثربخشی مدیریت شوند تا بتوانند منشاء امتیاز رقابتی سازمانها باشند. در این شرایط، مدل سرمایه فکری توجه زیادی را به خود جلب کرده است.
یک انگیزه کلیدی برای انجام این تحقیق آن است که مفهومسازی، اندازه گیری، و ارزیابی بهتری از داراییهای فکری صورت پذیرد. در واقع این صحیح است که سازمان هایی که در داراییها و سرمایه فکری قویترند، سطح بالاتری از رشد و توسعه را نشان میدهند.
تحقیق حاضر با تمرکز بر مشکل پیشگفته، ابتدا به ارزیابی و سنجش سرمایه فکری میپردازد و در ادامه، تأثیر آن را بر روی عملکرد کارکنان شرکت تراکتورسازی که با هدف تولید، ساخت تراکتور و ملحقات مربوط، واردات ماشین آلات و ابزار آلات و مواد اولیه و تجهیزات و قطعات یدکی و فروش و صادرات محصولات صنعتی از هر نوع و انجام کلیه عملیات لازم و مفید برای حصول به اهداف فوق انجام میگیرد را بررسی میکند. بنابراین، اهمیت و هدف این پژوهش در برجسته کردن تأثیر سرمایه فکری بر عملکرد کارکنان شرکت تراکتورسازی است تا بدین وسیله انگیزه لازم در مدیران این شرکتها در راستای افزایش و استفاده بهینه از سرمایه فکری فراهم شود.
لذا انجام این تحقیق در شرکت تراکتورسازی از چند جهت میتواند اهمیت داشته باشد:
– اطلاع رسانی به مدیریت و تسهیل در فرایند مدیریت و نیل به اهداف سازمانی
– کمک به تصمیم گیری های دقیق و کارامد
– تأمین رضایت کارکنان و مراجعان وکمک به بهبود عملکرد سازمان
– بهبود کیفیت خدمات ارائه شده توسط سازمان
۱-۴ اهداف تحقیق
۱-۴-۱) هدف اصلی:
– تعیین تاثیر اجزای سرمایه فکری بر عملکرد سازمانی در شرکت تراکتورسازی
۲-۴-۱) اهداف فرعی:
۱- تعیین تاثیر سرمایه انسانی بر عملکرد سازمانی در شرکت تراکتورسازی
۲- تعیین تاثیر اجزای سرمایه ساختاری بر عملکرد سازمانی در شرکت تراکتورسازی
۳- تعیین تاثیر سرمایه ارتباطی بر عملکرد سازمانی در شرکت تراکتورسازی
سوالات تحقیق: ۱-۵
۱-۵-۱سوال اصلی: سرمایه ی فکری بر عملکرد شرکت تراکتور سازی چه تاثیری دارد؟
۲-۵-۱ سوالات فرعی:
۱- سرمایه انسانی بر عملکرد سازمانی در شرکت تراکتورسازی چه تاثیری دارد؟.
۲- سرمایه ساختاری بر عملکرد سازمانی در شرکت تراکتورسازی چه تاثیری دارد؟

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است