بررسی ضرورت‌ها و ابعاد آینده‌پژوهی در سازمان حج وزیارت93- قسمت 19

تصویر مرجح ما از آینده، تابعی از ارزش‌های ما است.
تصویر و تصور آینده بستر مناسب تصمیم سازی است (مرادی پور، نوروزیان، 1384)
“ادوارد کورنیش” به عنوان یکی از بزرگان این رشته، در یک تقسیم بندی، سه نوع آینده‌پژوهی فردی، سازمانی و ملی را برای این دانش درنظر گرفته است. (کورنیش، 1388، 275) همچنین در تقسیمی دیگر چهار نوع آینده‌پژوهی تعریف شده است که عبارتند از:
آینده‌پژوهی پیش نگرانه (پیش‌بینی بر اساس علوم اجتماعی تجربی)
آینده‌پژوهی تفسیری (شناسایی آینده‌های ممکن و محتمل با هدف درک تصاویر آینده)
آینده‌پژوهی انتقادی (برگرفته از تفکر پساساختاری و متمرکز بر جستجوی امور مسأله ساز)
آینده‌پژوهی مشارکتی یا یادگیری در عمل (مبتنی بر توسعه مشارکتی آینده بر پایه مفروضات بنیادین آن) (پدرام، جلالی وند، 1392، 43 :1)
اما از مهم‌ترین تقسیم انواع آینده كه آینده‌پژوهان درباره‌ آن بحث می‌كنند شامل آینده‌های ممکن، محتمل و مرجح یا مطلوب می‌باشد که هر کدام بصورت ذیل تعریف می‌شود:
« آینده‌های ممکن »[15]شامل تما‌می وضعیت‌های ممکنی است که می‌تواند در آینده محقق شود. آینده‌ها‌ی ممکن شامل آینده‌هایی است که ممكن است متناقض با اصول و دانش فعلی بشری باشد؛ نظیر بالاتر رفتن سرعت حركت یک شی از سرعت نور.
«آینده‌های محتمل »[16] به آن دسته از آینده‌هایی اشاره دارد که احتمالاً تحقق می‌یابد. برای این نوع از آینده‌ها می‌توان احتمال وقوع مختلف در نظر گرفت؛ چرا که بعضی از آینده‌ها از سایر آینده‌ها محتمل‌تر هستند.
«آینده‌های مرجح یا مطلوب »[17] این آینده‌ها بر خلاف آینده‌های دیگر كه از نوع شناختی هستند، از نوع برانگیزاننده‌اند. آینده‌ مرجح، آینده‌ای است كه تحقق آن را می خواهیم. به واسطه‌ آن که افراد متفاوت دارای قضاوت‌های ارزشی مختلف هستند، لذا آینده‌های مرجح برای افراد گوناگون متفاوت است. ( برومند، 1391، 3)
شایان ذکر است سه رویكرد اصلی در آینده‌پژوهی مد نظر قرار دارد که عبارت است از:
آینده‌پژوهی اكتشافی[18]:
در این رویکرد بیان می‌شود که با توجه به روندهای فعلی، آینده “می‌تواند” چگونه باشد؟
آینده‌پژوهی هنجاری (تجویزی)[19]:
این رویکرد بیان می‌کند که با توجه به اصول، ارزش‌ها و هنجارها، آینده “باید” چگونه باشد؟
آینده‌پژوهی تصویرپرداز[20]:
این رویکرد همان آینده‌ایی كه از تخیل افراد خلاق می‌جوشد. ژول ورن و همه‌ نویسندگان داستان‌های علمی ـ تخیلی در زمره‌ آینده‌پژوهان تصویرپرداز قرار می‌گیرند. (ملکی فر، 85)
البته همان گونه که در ویژگی‌های آینده‌پژوهی مطرح گردید این دانش، بیش و پیش از آن که مبحثی محتوایی باشد، ناظر بر مسائل “روشی” است. لذا فرایندهای آینده‌پژوهی به صورت زیر بیان گریده است:

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

  1. فرایند كشف آینده:

که در آن مطرح می‌شود که چه آینده‌هایی در پیش است؟

  1. فرایند طراحی آینده:

که در آن بیان می‌شود که “آینده‌ مطلوب” و “آینده‌ مقدور” چگونه است؟

  1. فرایند مهندسی آینده:

که در آن بیان می‌شود که تهیه طرح‌های مهندسی (عملیاتی) برای ساخت آینده چگونه است؟ (ملکی فر، 85)
آینده‌پژوهان و محققان مختلف در حوزه آینده‌پژوهی آثار و پیامدهای مختلفی را به عنوان نتایج این دانش ذکر کرده‌اند که هر کدام از این نتایج می‌تواند بازگو کننده ضرورت آینده‌پژوهی باشد. از جمله این نتایج می‌توان موارد ذیل را ذکر نمود:
آفرینش انتظار (از این رو آینده‌پژوهی را علم‌الانتظار نامیده‌ایم)
تعمیق “آینده‌آگاهیِ” جامعه، سازمان و فرد
افزایش امید به آینده
كشف فرصت‌ها؛ تقویت نگرش “فرصت‌محور” و نفی نگرش “مشكل‌محور”
كاهش احتمال غافل‌گیری در برابر تحول‌های آینده
افزایش عاملیت و فاعلیت در برابر آینده
تقویت نگرش آینده‌اندیشی و دورنگری