جستجوی مقالات فارسی – جبر در تاریخ۱- قسمت ۱۰

۲۸-۲-۹) قَوَه

تن پوش بلندی است به رنگهای تیره که معمولاً تا زیر زانو را میپوشاند. قوه در واقع نوعی ستره است. «قَوَه» نوعی ستره است، که روی چوخای بدون آستین میپوشند، آن را «کُرته» نیز میگویند. قوه و کُرته امروزه کم تر وجود دارد. در بین طوایف لک قوه را همان ستره میدانند». (عسکری عالم، ۱۳۸۷: ۲۷).

فصل سوم

اعتقادات و باور داشتها

۳-۱)تفأل

دیدگاه اسلام پیرامون تفأل

استخاره نوعی تفأل است برای رفع سرگردانیها، استخاره و روش آن در منابع اهل سنت و احادیث شیعه فراوان ذکر شده است. در برخی از دعاهای استخاره نیز این جمله آمده است: «اللّهم اِنّی تَفألتُ بِکتابِک» که معلوم می شود استخاره همان فال نیک زدن است، در روایات به تفأل دستور داده شده است. (نوعی، ۱۳۸۱: ۱۳).
امام علی(ع) فرموده اند: «العَینُ حقٌّ، و َالرُّقَی حقٌّ، و َالسِّحرُ حَقٌّ و َالفألُ حَقٌّ، وَ الطِّیرَهُ لَیسَت بِحَقٌّ وَ اُلعَدویَ لَیسَت بِحَقٌّ». «چشم زخم، افسون(چشم بستن)، جادو و فال حقیقت دارد، شگون و انتقال مرض حقیقت ندارد». (زمانی، ۱۳۷۵: ۱۰۱۸).
در روایات متعدد آمده است که پیامبر تفأل به خیر می زد و مردم را نیز به آن توصیه می نمود. (نوعی، ۱۳۸۱: ۱۵). «برهان عقلی بر نفی و نیز بر اثبات تأثیر تفأل بر خیر بودن چیزی و تطیر بر شر بودن حادثه ای نداریم همان طور که بر اثبات آن نیز نمی توان برهان آورد». (نوعی، ۱۳۸۱: ۱۴).
«علامه طباطبایی فرموده است: انسان وقتی میخواهد کاری انجام دهد، ناچار است آن را بررسی کند، فکر کند و مشورت نماید، اگر با فکر و مشورت به نتیجه ای نرسید، به خداوند تبارک و تعالی متوسل میشود که این همان استخاره است، این را علم غیب نمیگویند، شرک هم نیست». (نوعی،۱۳۸۱: ۱۴). فیض کاشانی بین فال و استخاره تفاوت قائل میشود. وی معتقد است که تفأل به نوعی به دنبال علم غیب است. زیرا میخواهیم آینده چیزی را بدانیم و لذا آن نهی شده است. اما استخاره برای به دست آوردن راهنمایی در کاری است که آیا الان انجام شود یا ترک گردد و تعیین انجام یا عدم انجام آن را به خداوند واگذار میکنند. (آزادبخت؛ ۱۳۸۷: ۲۴).
۳-۱-۱)فال چهل سرود
ساکنان لرستان مثل همه مردم در کارهای مهم که تصمیم گیری برای انجام آنها سخت است، به تفأل روی میآورند. در این خطه بعد از تفأل با قرآن، فال چهل سرود اهمّیّت زیادی دارد. آنچه که مهم است مأنوس بودن مردم لرستان با فال«چل سرو» است.
در بسیاری از مناطق زاگرس فال چهل سرود، رایج و در شمار میراث مدنیت گذشته به شمار میآید. (روح الامینی، ۱۳۶۸: ۸۱).
این فال بین لک زبانان و لرها به یک شیوه اجرا میشود و اکثر ابیات آن به زبان لکی است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.

۳-۱-۱-۱)افسانهای در رابطه با فال چهل سرود

در مورد چگونگی به وجود آمدن فال چهل سرود افسانهای در بین مردم رواج دارد که میگویند:
در زمان پیغمبری حضرت عیسی(ع) فردی مؤمن، پاکدامن و با ایمان کامل به خدا به لقب«شَلَه» زندگی میکرد. این فرد پیش بینی و حسابگریهای دقیقی میکرد که به «حساب شَلَه» معروف بود. افراد برای سفر یا شروع یک کار نزد شله میرفتند تا بر اساس گفته های وی روز سفر یا شروع کار را بدانند. تا اینکه پیرزن و پیرمردی پسرشان به سفر رفت و بازگشت وی طولانی شد بسیار نگران فرزندشان بودند. نزد شله رفتند تا برای آن ها حسابی بکند و در رابطه با برگشت فرزندشان به آن ها امیدواری بدهد ولی شله در خانه نبود آنها، آن روز چند بار دیگر به خانه شله رفتند اما هر بار ناامید بازگشتند. پیرزن و پیرمرد که از بازگشت فرزند و نبود شله در خانه ناامید شده بودند، بی تاب شده و شروع به سرودن اشعاری نمودند تا آنکه به چهل سروده رسید و بر اساس تعبیر خواب و با رجوع به قلب خود به تعبیر آخرین سروده پرداختند و نتیجه گیری کردند. این سروده ها به«چل سرو» معروف گردیدند، زیرا چهل سروده بودند و مردم به شکل تصادفی آنها را بیان میکردند و آخرین سروده را دستاورد نتیجهی نیت خود تعبیر مینمودند. مردم که تا آن روز برای شروع یک کار نزد شله میرفتند دیگر خود با بهره گرفتن از این سرودهها و تعبیر نمودن چهلمین سروده، به نتیجه خوب یا بد عمل خود آگاه میشدند بر پایهی این روایت بدین ترتیب فال چهل سرود رواج و رونق یافت.(آزادبخت، ۱۳۸۷: ۲۶).
۳-۱-۱-۲)وجه تسمیه چل سرو
دو وجه تسمیه برای نامگذاری «چل سرو» می توان در نظر داشت.
۱-یا تعداد سروده ها چهل تا بوده است و به طور تصادفی آنها را گفتهاند و هر بار یکی از این چهل سرود فال افراد شده و به همین دلیل آنها را چهل سرود گفتهاند. . ۲- ممکن است تعداد سرودهها بیشتر از چهل بوده باشد ولی چون چهلمین دانه به عنوان فال در نظر گرفته میشد، آنها را چهل سرود گفتند. در این صورت سراینده و ابداع کننده فال چهل سرود از رمز و راز عدد چهل در فرهنگها اطلاع داشته است و به خاطر تقدس و تأثیر آن در فرهنگ جوامع سروده چهلم را به عنوان کلید آمال و آرزوهای افراد مشخص نموده است. (آزادبخت»،۱۳۸۷: ۲۷).
واژه چهل ازجمله واژگان مقدس است مثل اربعین حسینی، چهلم درگذشتگان به عنوان یک رسم، چله نشینی عرفا، چلهی زمستان و تابستان، رسالت پیامبر در چهل سالگی، گواهی و دعای خیر چهل نفر برای آمرزش درگذشتگان و طلب آمرزش برای چهل مؤمن در قنوت نماز وتر.

۳-۱-۱-۳) سراینده اصلی فال سرود

سراینده این سرودهها مشخص نیست و نمیتوان آنها را به یک نفر و یک دورهی زمانی ویژه نسبت داد. زیرا برخی از سرودهها به زمان های دور اشاره دارد و برخی از سرودهها به رخدادهایی اشاره میکنند که پیشینهای با حدود دویست سال بیشتر ندارد. مثلاً سروده زیر:
ننی هه تیه ها وَ گریران(گریلان) ماچ ارزن کردیه سِرَ سَر وَگیان
به دورهای اشاره دارد که تپهی باستانی گریران که شاخص تمدنهای پیش از میلاد در آن است، به شکل یک روستا یا شهری آباد بوده در صورتی که الان از تپههای باستانی منطقه الشتر به شمار میآید. (ایزدپناه، ۱۳۷۶: ۲۶۳).
در سرودهای دیگر به ورود تلفن به ایران اشاره دارد حال آنکه این اختراع در زمان قاچار وارد کشور شده است.
زره تلیفن اَر بِنِ گوشم قالی یه تیکه اَرات بفروشِم
سرایندهی آنها هم یک نفر نیست، زیرا به گویش لکی، لری و کردی سروده شدهاند.
ممکن است در آغاز سراینده این سرودها شخص واحدی بوده، و تعداد این سرودهها نیز ممکن است چهل یا بیشتر بوده باشد. از آنجا که این سرودهها سینه به سینه و به صورت شفاهی انتقال داده شدهاند بسیاری از آنها به فراموشی سپرده شدهاند، وجود سروده هایی در بین آنها که به زمان های مختلف اشاره دارد بیانگر آن است که افراد صاحب ذوق در طول زمان مواردی را بر آن ها افزودهاند. اگر چه تاریخ سرایش این سرودهها معلوم نیست اما در میان ابیات«مور» و چل سرو به تک بیتیهایی برمیخوریم که نباید به دنبال تاریخ سرایش آنها باشیم. و ثابت کردن تاریخها هم نه تنها از ارزش اجتماعی آنها نمیکاهد بلکه آنها را مختص به زمان خود نمیکند زیرا شاعراین ابیات اندیشهای فرا زمانی و جهانی داشته و درد او، درد مشترک تمام انسانهای قبل و بعد از خود بوده است. هرکس در هر زمانی با خواندن این بیتها احساس میکند برای او، از زبان او و در زمان او سروده شدهاند. حتی نمیتوان برای آنها مرز محتوایی مشخص کرد و معلوم کرد که اندیشهای در چارچوب سیاسی، عشقی، جنگ یا درد اقتصادی و…دارند. مثل این بیت:
اگر بنیشم، دل بی قراره اَر هیز بِگِرم سایه م دیاره
در خواندن این بیتها حسهای مختلفی به مخاطب دست میدهد که همه در عین درستی نادرستاند و نمیتوان انگشت ذهن را دقیقاً روی یک معنا متمرکز نمود. آیا مبارزی میخواهد حرف و دیدگاه خود را به حاکم سیاسی عصر خود ابراز نماید. اما فضا و جو خفقان آن عصر مجال قد علم کردن به برای فال از ابیات لکی استفاده میکنند. (آزادبخت، ۱۳۸۷: ۲۸).
او نداده است یا عاشقی میخواهد با معشوق دیدار نماید و میترسد قد راست کند و دیده شود و چندین معنای دیگر، وی همچنین بر این باور است سرودهها لکی هستند و به هیچ وجه لری نیستند.

۳-۱-۱-۴)شیوه اجرای چل سرو

در گرفتن فال چهل سرود شخصی که میخواهد فال بگیرد، خودش یا یک نفر به نمایندگی از طرف ایشان چهل عدد از مهرههای یک تسبح را شمرده، و جدا میکند آخرین دانه یا همان دانه چهلم را میبوسد و بر پیشانی میگذارد. کار با نام « الله، محمد و علی» در حالی آغاز میشود که چهل دانه مذکور را از دید جمع حاضر مخفی میکنند. در انجام این کار برای سهولت و سرعت، هر گوینده فقط یک یا دو کلمه از بیت را بر زبان میآورد و از قرائت کل بیت خودداری میکنند، فقط بیت آخر یعنی همان بیت چهلم به طور کامل خوانده میشود. گویندهی آخرین بیت یا چهلمین سرود، بیت را کامل میخواند و از معنی و مفهوم آن بیت، به خوبی یا بدی فال پی میبرند.
برای نمونه چند بیت ازچل سرو ذکر می شود.
*خدالَم شُکرِ رَسیمَ مَطلو دِلِم ساکِت بی ژَه پِژارِه شُو
«خدا را شکر میکنم که به هدف و خواستهام رسیدم. و دلم از فکر و خیال و تشویشهای شبانه راحت شد».
نتیجه فال بسیار خوب و خوش است.
گیرنده فال به آمال و آرزوهای خود میرسد و دل بی قرار بعد از تشویش و نگرانیهای شبانه روز به آرامش و امید میرسد. (آزادبخت، ۱۳۸۷: ۳۷).
* خدای خداوَن خدای کُل عالم روژ خوُش ئو خُو بِکهَ ژَه طالَم
«ای خدا خداوندا خدای همه عالمیان روزهای خوش و خوب را نصیب من بگردان».