علمی : جبر در تاریخ۱- قسمت ۲

مراسم عروسی در بین مردم این خطه معمولاً با سرنا و دهل و به مدت یک شبانه روز برگزار میشود.
گفته میشود نسل های پیشین عروسی را با هفت سرنا و دهل، به مدت هفت شبانه روز برگزار میکردند. امروزه این مدت به یک شبانه روز تقلیل یافته است.
رسم است که یک یا چند نفر از اقوام داماد به همه اقوام و آشنایان خبر میدهند که فلان روز مراسم عروسی برگزار میشود. چون خانوادهی پسر مسؤلیت بیشتری دارند سعی میکنند که آمادگی بیشتری برای برگزاری عروسی داشته باشند.
در عروسیها عدهای به برپا کردن سیاه چادر و جمع کردن وسایل و لوازم خوراکی و پخت و پز و یک نفر نیز به جمع آوری گوسفند و بز از اقوام پرداخته، تا کمبودی احساس نشود. خانواده داماد یک روز قبل از عروسی، یک رأس گوسفند یا بز، چند کیسه برنج، روغن، مقداری قند و لباس برای عروس و تعدادی خلعت به خانه پدر عروس میفرستند. (پاپی بالا گریوه، ۱۳۸۹: ۲۵۴).
یک شب قبل از عروسی، خانواده داماد بین سه تا پنج خانم مسن تحت عنوان«پابووی» برای اینکه دست و پای عروس را حنا بگیرند، به خانه پدر عروس میفرستند.
تصویر ۴ رسم حنابندان
در مدت برگزاری عروسی، صاحبان عروسی از مهمانانشان پذیرایی میکنند و به آنها شام و ناهار میدهند. در قدیم غذای معمول روزهای اول عروسی آبگوشت بوده، ولی در ناهار آخرین روز عروسی، از شرکت کنندگان با چلوگوشت پذیرایی میکردهاند. اما امروزه در همه وعده های غذایی، با چلوگوشت از مهمانان پذیرایی میکنند. مردان شرکت کننده مبلغی تحت عنوان«سیورانه» به داماد میدهند. به این ترتیب پس از صرف ناهار، صاحبان عروسی فردی را با یک سینی بزرگ مأمور جمعآوری «سیورانه» میکنند. آن شخص سینی را مقابل یک یک شرکت کنندگانی که ناهار خوردهاند برده، و هر کدام مبلغی پول روی سینی میگذارند و آن مبلغ در دفتری یاد داشت میشود. در روز عروسی از زنان و بچههای شرکت کننده پولی نمیگیرند.
تصویر۵ رسم «سیورانه»
در طول مدت عروسی که از سپیده دمان تا پاسی از شب ادامه دارد، شرکت کنندگان، زن و مرد به صورت دست جمعی به رقص و پایکوبی میپردازند. انواع رقصهای مرسوم در بین مردم این منطقه که هر کدام نظم و ترتیب خاص خود را دارند و آهنگ مخصوص بخود را میطلبند عبارتند از چپی، سنگین سما، دو پا، سه پا و… این آهنگها با سرنا و دهل نواخته میشوند.
در عروسی عشایر و روستاها کسانی که اسب دارند در اطراف سرنا و دهل، یا مسافتی دورتر از آن، به اسب سواری و تیراندازی میپردازند.
تصویر ۶ رسم دماوندان
در قدیم داماد اسبی را زین میکرد و همراه با چندین سوارکار، نوازنده و اقوام دور و نزدیک خود بصورت سوار یا پیاده به طرف خانهی پدر عروس میفرستاد. این گروه را «دماونو» میگفتند. داماد همراه گروه «دماونو» نمیرفت. بلکه منتظر میماند تا آن گروه عروس را بیاورند. (پاپی بالاگریوه، ۱۳۸۹: ۲۵۴).
تا چندی پیش در بعضی از طوایف قبل از اینکه گروه «دماونو» به خانه عروس برسند، خانواده عروس، عروس را در خانهی یکی از همسایگان پنهان میکردند، وقتی ناهار صرف میشد و آماده رفتن میشدند، بعد از یک جستجوی معمولی و تشریفاتی عروس را پیدا کرده، و به زن صاحب خانهای که عروس در آنجا پنهان شده بود هدیهای میدادند. (همان: ۲۵۶)
زمانی که میخواهند عروس را به خانه داماد ببرند قبل از حرکت، برادر داماد نانی که خانواده عروس درون پارچه سفید گذاشتهاند، به کمر عروس میبندد.
در گذشته زمانی که میخواستند عروس را به منزل داماد ببرند، یکی از خانمهای«پابووی» به همراه عروس، سوار بر اسبی آزین شده، میشد و به سوی منزل داماد حرکت میکردند. سواران در اطراف آنها، سوارکاری و تیراندازی میکردند. در بین راه چوپانان، قوچ گله را جلوی عروس میآوردند تا از گروه«دماونو» هدیهای بگیرند. (همان: ۲۵۶).
با نزدیک شدن عروس به خانه داماد، سرناچیها با نواختن آهنگ «سوار سوار» آهنگی که اسبها را به وجد و بازی و دویدن وا میداشت به استقبال عروس رفته، دوستان و اقوام نزدیک داماد، او را تشویق و ترغیب برای رفتن به پیشواز عروس میکردند. داماد به پیشواز عروس آمده و مشتی گندم، جو، نخودچی کشمش و یا مبلغی پول بر سر عروس میریخت. بعد دست عروس را گرفته و به داخل حجله«چیت جا» میبرد.
تصویر۷ حجله«چیت جا»
زمانی که عروس به خانه داماد رسید، برادر داماد پارچهای که قبلاً به کمر عروس بسته، باز میکند و مبلغ پولی که زیر نان، درون پارچهای که کمر عروس بسته بودند، به عنوان هدیهای از طرف خانواده عروس برمیدارد.
روز عروسی یکی از «پابوویها» کیسه نخودچی کشمشی که خانواده عروس همراه عروس فرستاده است، بین زن و بچهها تقسیم میکند. (رحیمی عثمانوندی، ۱۳۷۹: ۷۶ )
۲-۱۳) در پردانه یا باون بووی
سه روز پس از عروسی(برای زنان بیوه هفت روز) مراسمی تحت عنوان «درپردانه» یا «باون بووی» در خانه داماد برگزار میشود. در این مراسم مادر عروس سه روز پس از عروسی دخترش، زنان فامیل را دعوت میکند که برای برگرداندن دخترش با هم به خانهی داماد بروند. در خانهی داماد، زنان فامیل و همسایه داماد نیز جمع میشوند و روز عروس را کنار چشمه آبی میبرند. در آنجا عروس نوعی آش «دانه کُلیا» میپزد. ظهر به همه زنان شرکت کننده ناهار میدهند و پس از صرف ناهار خانمی با سینی- شبیه رسم مردها در عروسی- از زنان شرکت کننده مبلغی پول تحت عنوان«درپردانه» میگیرد. زنان هر یک به اندازه وسع مالی و نسبت فامیلی با عروس و داماد مبلغی پول روی سینی میگذارند. این پول را به عروس میدهند. در پایان مراسم مادر عروس و زنان همراهش عروس را به خانه پدرش میبرند. (رحیمی عثمانوندی، ۱۳۷۹: ۷۷).
در قدیم رسم بود چند روز بعد از رفتن عروس به خانه پدرش، داماد شخصاً باید برای برگرداندن عروس به منزل پدر زنش میرفت. داماد نیز چند روز در خانه پدرزنش میماند. زمانی که عروس و داماد میخواستند به خانه خود برگردند، خانواده عروس چند رأس گوسفند یا ماده گاوی تحت عنوان«باوونی» برای سرمایه گذاری اولیه زندگی به عروس و داماد میدادند.
در بعضی از طوایف هنوز هم رسم است هنگامی که عروس را کنار چشمه میبرند، عروس باید هفت مشک را پر از آب کند به نیت اینکه صاحب هفت پسر شود.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  jemo.ir  مراجعه نمایید.

۲-۱۴) موارد غیر طبیعی همسرگزینی در لرستان

مراسم ازدواج یکی از مهمترین مسائل زندگی بشری میباشد. آنچه که در مبحث همسر گزینی مطرح میشود، چگونگی همسر گزینی خواهد بود. در گذشته انتخاب همسر بیشتر بر اساس رسم دیرینهی «نافه بران» بوده است. امروزه دختر و پسر، خودشان تصمیم میگیرند و حق انتخاب با طرفین است. در بین قوم لر موارد غیر طبیعی اختیار کردن همسر نیز وجود دارد.
ازجمله این موارد عبارتند از :

۱۴-۱) ازدواج های مصلحتی

بسیاری از ازدواجهای مصلحتی گاهی به خاطر کم شدن دشمنی و کینه توزیهای قدیمی و گاهی به خاطر تعارف بین دو طایفه صورت میگیرد.
در پیوند خویشاوندی مصلحتی که معمولاً بین دو طایفه صورت میگیرد، بدون توجه به نظر دختر و پسر، آنها را به عقد هم درمیآورند و گاهی دختر جوانی را به خاطر مصلحتی به عقد پیرمردی درمیآورند. این رسم یکی از رسوم ناپسند در این منطقه است. (پاپی بالاگریوه، ۱۳۸۹: ۲۴۴).

۱۴-۲) ازدواج با بیوه برادر و یا دیگر خویشاوندان نزدیک

در بیشتر طوایف لرستان رسم است اگر شخصی فوت کند، برادر متوفا یا یکی از اقوام نزدیک او به اجبار باید با همسرش ازدواج کند تا بیوهی آنها از خانه و دودمانشان بیرون نرود. در صورت عدم تمایل زن به این پیوند، خانواده متوفا هرگز اجازه نمیدهند این زن با دیگری ازدواج کند. در این نوع ازدواج ها میزان سن زوجین مطرح نیست. به عنوان مثال گاهی یک پسر ۲۰ساله با یک زن ۴۰ساله و یا یک مرد۵۰-۶۰ساله با یک زن بیست ساله ازدواج می کند. (پاپی بالاگریوه، ۱۳۸۹: ۲۴۴).
در ازدواجهای مصلحتی که زوجین هم شأن هستند، این ازدواج باعث استحکام پایه های خانواده بیسرپرست میشود. اما در غیر اینصورت حق یکی از طرفین ازدواج یا هر دوی آنها ضایع میشود.
۱۴-۳) ازدواج با خواهر همسر در صورت فوت همسر
هنگامی که همسر مردی فوت کند رسم بر این است که با خواهر همسر متوفایش ازدواج کند. حتی اگر آن مرد پیر باشد. این نوع همسر گزینی را ازدواج جایگزینی یا «جانشین خواهر» میگویند. گاهی موارد دختری را که به عقد آن مرد در میآورند ممکن است از فرزندان مرد هم کم سن و سال تر باشد. (همان: ۲۴۴).
۱۴-۴) دِت اَ دِت
در این گونه همسرگزینی بین دو خانواده بطور همزمان، دو پیوند زناشویی صورت میگیرد. بدین ترتیب که دختری از خانواده اوّل به عقد پسری از خانواده دوّم و سپس دختری از خانواده دوّم به عقد پسری از خانواده اوّل در میآید. به اصطلاح هر کدام از خانواده ها یک عروس گرفتهاند و دخترشان را به جای عروسی که آوردهاند، به عقد برادر عروسشان درمیآورند. معمولاً در این نوع وصلتها مشکلات زیادی پیش میآید. چون اگر یکی از این زوجین با هم سازگاری نداشته باشند، این کشمکش و درگیری ناخواسته هر دو خانواده را درگیر میکند. اگر یکی از این وصلتها منجر به طلاق شود، کانون آن یکی خانواده هم، از هم میپاشد.

۱۴-۵) خُوِن بس

اگر قتلی در بین ایل صورت گیرد، علاوه بر خونبهای فرد کشته شده، که عبارت است از مقداری پول، احشام و زمین کشاورزی قاتل، دختری را نیز بدون هیچگونه خرج یا شیربهایی به عقد یکی از بستگان مقتول درمیآورند. این ازدواج به خاطر جلوگیری از خونریزیهای دوباره انجام میگیرد. خوبی یا بدی این ازدواج بستگی به خانواده پسر دارد. ممکن است رفتار خانواده پسر با عروس خوب باشد و دو گروه با هم صلح و سازش کنند. اما اگر عکس این قضیه باشد، عروس باید رنج و سختی زیادی را تحمل کند.بعضی از این وصلتها به علت لج و لج بازیهای خانواده داماد منجر به طلاق میشود.

۲-۱۵) بویی و هَسویرَه

لک زبانان عروس را «بویی» و مادر شوهر را «هَسویره»، و لرها عروس را «بیی» و مادر شو هر را «هُسیره» میگویند. راه و رسم عروس داری«بویی داری» و سنتهای مرسوم هنوز کم و بیش در میان بعضی از طوایف این دیار وجود دارد. به این معنی که عروس در خانه پدر شوهر زندگی میکند و دارای اختیارات محدودی است و مجری اوامر مادرشوهر میباشد تا زمانی که با توافق خانواده، زندگی مستقلی را تشکیل دهد.
تا چندی پیش عروس برای پخت و پز روزانه باید از مادر شوهر اجازه میگرفت. بر اساس این سنت عروس پس از پختن غذا یا از غذای در حال پخت، باید کمی از آن را به مادرشوهرش نشان میداد. عروس حتی برای رفتن به خانه پدرش باید از مادرشوهرش اجازه میگرفت و با رضایت مادرشوهر از خانه خارج میشد.