راهنمای برنامه پیشگیری و تقویت رابطه[۱] (P. R. E. P) -کیفیت روابط زناشویی

(P. R. E. P) بر دیدگاه سنتی رفتاری- شناختی و زوج درمانی رفتاری مبتنی شده. پس بر روشای تفکر( نگرشا و انتظارات) و رفتارهایی(رابطه و کنترل اختلاف) توجه داره که با شکست یا موفقیت زناشویی همراه هستن. راه و روش مهارت محور بر این پیش فرض تکیه  می کنه که زن و شوهرا می تونن رفتارای تازه­ایی رو یاد بگیرن که به اونا کمک کنه تا  از نابودی رابطه که فت و فراوون در ازدواج دیده می­شه، پیشگیری شه. این برنامه علاوه بر ریشه های رفتاری- شناختی بر طیف بزرگی از تحقیقات زناشویی متکی می­باشه. هر چند راه مشخصی واسه درموندگی زناشویی و طلاق وجود نداره، اما شکل(۲-۷) در بر گیرنده یه الگوی کلیه که براساس تحقیقات جور واجور مربوط به ازدواج و رابطه، راه شکست ازدواج رو نشون میده.

ازدواج

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در این مدل دو نفر از راه آمیختن شباهتا و تفاوتا جذب همدیگه می شن. و وقتی یه وقتی رو با هم می گذرونن اگر زمان رضایتبخش باشه نسبت به هم احساس دلبستگی می کنن. این وسط یه احساس اضطراب واسه از دست دادن عشق بالقوه ایجاد میشه. در این مورد تعهد رشد می کنه و تا حد زیادی اضطراب از راه پیمان با هم بودن، رفع می شه. واسه خیلی از زن و شوهرا این تعهد در جریان ازدواج به بالاترین درجه خود می رسه. قبل از عروسی، بیشتر زوجها واسه اولین بار درباره توانایی­شون واسه دست بکار شدن با اختلاف آزمونایی کرده­ان، اما اونا در جریان دوستی­شون با خیلی از موضوعات مهم و یا اختلافا روبرو نشده­ان. و این دلیلیه بر اینکه به چه دلیل در این مرحله رضایتمندی خیلی زیاده.هنوز دلیل روشنی وجود نداره که چگونگی زن و شوهرا رابطه برقرار می کنن و با اختلافات که داستان مهمی رو درباره آینده شون خبر  میده، دست بکار می شن. بالاتر از سطح رضایتمندی قبل از ازدواج، این زوجای معتقد باید درزمان زمان  به طور روز افزونی  با مشکلات مربوط به باهم بودن بر بخورن. همین امر توضیح میده که به چه دلیل خیلی از زن و شوهرا می­تونن تعهد رو بوجود بیارن و تا وقتی که دلبستگی رو دارن بازم خوشحال باقی بمونن و کم کم با خشمای پایدار و اختلافات حل نشده فرسایش پیدا می­ کنن. اینکه اونا درباره چی بحث می­ کنن و چیجوری بحث می کنن نتیجه انتظارات و توانایی شون واسه ایجاد رابطه و گفتگو موثره. خیلی از این انتظارات و تواناییا بر تجارب قبلی زندگی با خونواده اصلی، روابط گذشته و زمینه فرهنگی شون مبتنیه. الگوهای معینی از رویارویی ناجور با اختلاف که بر رابطه اثر تخریبی دارن، در خیلی از ازدواجا بطور تکراری ظاهر می شه. علاوه بر این درزمان زمان یه تغییر مهم در رابطه رخ میده، همسر فعلی بجای اینکه منشاء لذت یا پشتیبانی باشه، بطور روز افزون با درد و شکست همراه  می شه. واسه خیلی از زن و شوهرا،  این حالت پیش فرض اساسی مربوط به فلسفه باهم بودن رو که ( داشتن یه دوست صمیمی و پشتیبانی کننده در زندگی بود)، نقض می کنه. ممکنه تعبیرای منفی تر از چیزی که هست، تعبیر کنن، کم کمکً اطمینان کم میشه و احساس دلبستگی که به تعهد منتهی می شد، شکننده می شه. و در واقع ما تماشاگر زوجایی میشیم که باقربانی شدن تعهد در کوره داغ تعارضا، آینده  رابطه شون تهدید می شه. در آخرً از ازدواج پوسته ای  می مونه و هر کدوم از زن و شوهرا انتظار تغییر از دیگری رو داره.  در این حالت ایجاد دوباره نقطه نظر اولیه سخت تر می شه. اینجا کلیدای حفظ ازدواج  وابسته به تعهد  به عنوان فداکاری نیس بلکه بیشتر به عنوان یه اجباره. به عیارت دیگه حالا تصمیم واسه موندن یا ترک  کردن بیشتر براساس مقایسه بهای ترک کردن در برابر اشتیاق واسه موند انجام میشه. اینجا با در نظر گرفتن  نقطه نظر  زن و شوهرا ممکنه اونا از همدیگه طلاق بگیرن و یا به یه زندگی زناشویی بدبخت  گونه ادامه  بدن. البته بعضی از زن و شوهرا از این مکان همراه با فشار زیاد و فداکاری کم، به رشد دوباره فداکاری، عشق و مثبت بودن در ازدواج، برمی­گردند. این الگوی مربوط به شکست ازدواج اهدافی رو واسه دخالت مطرح می­ کنه : الگوهای مشخص رابطه، کنترل اختلاف، باورهای با کارکرد بد و شناختا و انگیزه های مربوط به تعهد. چیزایی هست که زن و شوهرا می­تونن یاد بگیرن و عمل کنن تا به اونا کمک شه که در راه شکست قرار نگیرند و در راه دوستی، پشتیبانی و صمیمیت قرار بگیرن(برگرو هانا،۱۹۹۹).

طلاق

۲-۳-۵- مدل رفتاری – ارتباطی

راه و روش رفتاری- ارتباطی، ترکیبی نظری- عملی از سیستما و جهت گیرهای شناختی- رفتاریه. هرچند رفتار براساس تامین اهداف حقیقی و یا کنایه­ای معنی سازی می­شه، اما کاهش­هایی که میان  همسران روی میده همیشه دارای پیامدای ارتباطیه. به این معنا که رفتار یکی از همسران بر طرف مقابل اثراتی داره. این موضوع به روشنی عقیده های نظام داره. در عین حال مشخص شده که اسنادهای فردی و تفسیرهای مربوط به رفتارای همسر بسیار جور واجور  بوده و بر درک همسر و نوع پاسخی که بروز می کنه اثر میذاره. واقعا رفتار موجود تو یه رابطه، به شکلی خیره کننده تحت تاثیر عوامل  شناختی قرار میگیره. مدل رفتار- ارتباطی نظامی مفهومی و بالینی ترکیب سه سیستم نظری  بسیار  مقبول  دهه گذشته(رد و بدل کردن اجتماعی، شناخت درمانی و رفتار درمانی) می­باشه. رویکردهای رفتاری مربوط به مشکلات زناشویی، از زمان پیدایش خود در کمتر  از بیست سال دچار تغییر گسترده­ای شده ­ان. در دخالت­های رفتاری اولین، نظریه رد و بدل کردن اجتماعی و قراردادی ساده مورد تاکید قرار می­گرفتن. تازگیاً نگاه­های دخالت­ای با طیف زیادی طراحی شده ­ان. هدف این نوع نگرشا عبارتند از افزایش رفتارای مثبت و مورد پسند، بهبود در رابطه، ایجاد مهارتای حل مسئله و حرکت در جهت حل مسائل جنسی، ایجاد تغییر در الگوهای زیان بخش یا خراب فکری که ممکنه زن و شوهرا داشته باشن، پیدا کردن راه­هایی  واسه جلوگیری از شدید شدن اختلاف و تلاش واسه تغییر  الگوهای وسیع­تر رفتاری که به اختلافات زناشویی منجر می­شن. رویکردهای اولیه، رضایت زناشویی رو افزایش در تعاملای مثبت بین زوج­ها تعریف می­کردن و در نتیجه در مداخله های رفتاری تلاش می­شد به جای تعامل­های منفی، تعامل­های مثبت جانشین شن. این کار، از راه تشخیص و افزایش  رفتارای مطلوب انجام می شد. در نگاه رفتاری که بیشترً براساس  نظریه های یادگیری برخاسته از آزمایشگاه استوار بود و با کارای اسکینر قوت گرفته بود، عمل­های دوطرفه بین زوجای مشکل دار، تحتِ کنترل منفی تلقی می شد. یعنی این تعاملا به وسیله تنبیه یا ترس از  پیامدای منفی کنترل می شن. پس، هدف این نوع دخالت­های رفتاری اولیه، تغییر جهت­گیری از کنترل منفی به کنترل مثبت بود. یعنی دو طرف به دلیل دوری از تنبیه، مثبت عمل نکنن، بلکه به دلیل خوشحال کردن طرف مقابل، دست به این کار بزنن( و این خود، باعث می شه که طرف دوم، طرف اول رو  خوشحال کنه). این مفاهیم، هنوزم زیر بنای نظری قسمت بزرگ رفتار درمانی زناشویی امروزی رو تشکیل میدن. اما امروزه هم نظریه و هم عمل، پیشرفت پیدا کردن طوری که بتونن نوآوری­های مهمی رو داشته باشن.  نظریه یادگیری اجتماعی بندورا مخصوصاً در درک ما از فرایندهای شناختی- ادراکی، که در کار با زوجای مشکل دار اهمیت دارن، موثر بوده. دلالت ضمنی و مهم این نگاه اینه که متخصص بالینی باید اسنادهایی رو که دو طرف در مورد رفتار خود و رفتار طرف مقابل به کار می گیرن، مورد آزمایش بذارن. اسنادها عبارتند از باور دو طرف درباره علل و دلایل رفتارای طرف مقابل. دکتر زناشویی، علاوه بر آزمایش علل مورد نظر رفتارها باید روش هایی رو که هر کدوم از دو طرف  در تفسیر تاثیر رفتار خود و رفتار طرف دیگه به کار می گیرن(سبک شناختی)مورد آزمایش بذاره.(قاسم زاده، ۱۳۷۸).

مشکلات

[۱] – Howard Markman

[۲] – John Gottman