ارزیابی عملکرد شرکت­های فعال در صنعت لیزینگ با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها

امروزه گسترش و توسعه صنعت لیزینگ به عنوان یک ضرورت عمومی در سراسر جهان بر کسی پوشیده نیست. نقش عملیات لیزینگ در چرخه اقتصادی کشور­ها و اثرات مثبت و اجتناب ناپذیری که در ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا و سرانجام توازن منطقی در موازنه پرداخت­های جوامع صنعتی و رو به رشد به جای گذاشته، موجب گردیده است، این شیوه اعتباری امروزه با تکیه بر تخصص و ویژگی های نوین اجرایی بتواند موقعیت خود را به عنوان یکی از مهم ترین منابع تأمین اعتبار در سطح اقتصاد داخلی و بین المللی تصویب نماید. بر این اساس، بخش عظیمی از عملیات مالی سرمایه گذاری و تأمین اعتبار در جهان با بهره گرفتن از روش های نوین لیزینگ انجام می پذیرد، به طوری که بر اساس بررسی های مؤسسات مطالعاتی اقتصادی معتبر جهان، روش تأمین اعتبارات از طریق لیزینگ، در بین مکانیزم­ های گوناگون اعتباری، بعد از وام­های مستقیم بانکی در مرتبه دوم قرار گرفته است.

در کشور ما نیز با توجه به وجود نیاز مبرم به چنین شیوه تأمین مالی، شرکت های مختلفی پا به صنعت لیزینگ نهادند.

به نظر پیتر دراکر هنگامی که در یک سازمان تحول ایجاد نمی شود نظام سنجش عملکرد آن باید مورد بازنگری قرار گیرد. بنابراین بررسی روش های فعلی ارزیابی عملکرد شرکت­ها برای استفاده بهره ور از منابع و کسب مزیت رقابتی بسیار مهم جلوه می­ کند. شاخص ­های موجود نمی توانند تصویری یکپارچه و کامل از عملکرد شرکت­ها ارائه کنند در این میان استفاده از مدل تحلیل پوششی داده ها (DEA) جهت ارزیابی مستمر عملکرد و رتبه بندی شرکت ها می تواند راهگشا باشد. به همین دلیل هدف اصلی از انجام این پژوهش ارزیابی عملکرد شرکت های فعال در صنعت لیزینگ با بهره گرفتن از کاراترین روش ارزیابی، می باشد.

    • بیان مسئله

نقش عملیات لیزینگ در چرخه اقتصادی کشورها و اثرات مثبت و اجتناب ناپذیری که در ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا و سرانجام توازن منطقی در موازنه پرداخت های جوامع صنعتی و رو به توسعه به جای گذاشته، موجب گردیده است که این شیوه اعتباری، امروز با تکیه بر تخصص ها و ویژگی های نوین اجرایی بتواند موقعیت خود را به عنوان یکی از مهم ترین روش های تأمین اعتبار در سطح اقتصاد داخلی و بین المللی تثبیت نماید.  بر این اساس، تحقیقاً بخش عظیمی از عملیات مالی، تسهیلاتی و سرمایه گذاری و تأمین اعتبار در جهان با بهره گرفتن از روش های نوین لیزینگ انجام می پذیرد. به طوری که بر اساس بررسی های مؤسسات مطالعاتی اقتصادی معتبر جهان روش تأمین اعتبارات از طریق لیزینگ، در بین مکانیزم­ های گوناگون اعتباری، بعد از وام­های مستقیم بانکی در مرتبه دوم قرار گرفته است (آملی دیوا، 1386 :88).

رقابت روزافزون در محیط­های اقتصادی، شرکت­ها را بر آن داشته که پیرامون عملکرد خود هوشیارتر عمل کنند. همان گونه که هر سال میلیاردها دلار صرف مخارج سرمایه­ای می­گردد، مؤثرترین راه­ها برای تحصیل تجهیزات هر روز بیش از پیش مورد توجه قرار می گیرد. شرکتی که از مؤثرترین روش های کسب درآمد استفاده می کند، از این رقابت فایده خواهد برد. بنابراین لیزینگ در برابر خرید به عنوان جزء لاینفک تصمیم گیری جهت تحصیل تجهیزات سرمایه ای مورد توجه قرار می­گیرد (دیلن، 23:1385).

در کشور ما نیز با توجه به وجود نیاز مبرم به چنین شیوه تأمین مالی، شرکت های مختلفی پا به صنعت لیزینگ نهادند. به طوری که بسیاری از شرکت های دولتی و غیردولتی در حال حاضر در کشور مشغول به فعالیت در این زمینه می باشند. بنابراین شناخت عملکرد شرکت های لیزینگ می ­تواند در جهت شروع فعالیت های جدید و همچنین حفظ فعالیت های موجود به این شرکت­ها یاری رساند. لذا مسئله ای که ما در این تحقیق با آن روبرو هستیم این است که عملکرد شرکت های فعال در صنعت لیزینگ در ایران چگونه است؟

    • اهمیت و ضرورت تحقیق

1-3-1. اهمیت و ضرورت تحقیق از لحاظ نظری

امروزه به دلیل تحولات وسیعی که طی نیم قرن اخیر در عرصه اقتصادی جهان، رخ داده است و همچنین تغییر و تحولات گسترده در زمینه عرضه و تقاضا، موجب شده است تا دست اندرکاران سیاست­های اقتصادی در کشورها، برنامه های لازم برای تأسیس شرکت هایی جدید، که می توانند ابزارهای اعتباری در جهت رشد صنایع و اقتصاد آن ها محسوب شوند را در دستور کار خود قرار دهند.

شرکت های لیزینگ از جمله واحدهایی هستند که با تدوین مناسب آئین نامه ها و مقررات فعالیت آن ها، می توانند سهم بسزایی در رشد و توسعه اقتصادی کشورها داشته باشند. بر اساس بررسی های صورت گرفته امروزه بیش از 20 درصد از کل سرمایه گذاری روی تجهیزات در دنیا، از طریق لیزینگ انجام می شود (البته این میزان فقط شامل دارایی های منقول می باشد). مطالعات نشان می دهد که روش تأمین مالی از طریق لیزینگ، در بین مکانیز­م­های گوناگون اعتباری، بعد از وام های مستقیم بانکی در مرتبه دوم قرار گرفته است و بیش از یک سوم اعتبارات از این طریق تأمین می شود.

حال با توجه به آنچه که در خصوص ضرورت و اهمیت صنعت لیزینگ گفته شد، این سؤال اساسی مطرح است که نحوه عملکرد شرکت ها در صنعت لیزینگ چگونه است؟

غالباً گفته می شود که بدون ارزیابی عملکرد فعلی، هیچ بهبودی حاصل نمی شود. ارزیابی ها بر پایه نتایج اندازه گیری فعالیت ها و عملکرد صورت می گیرد. معمولاً کارایی و بهره­وری سازمانی با اندازه گیری نتایج عملکرد مورد ارزیابی قرار می گیرد، بنابراین هر سازمانی نیازمند طراحی سیستمی برای اندازه گیری عملکرد می باشد که در خصوص کارایی و اثربخشی فعالیت های بخش های مختلف سازمان اطلاعات مربوط، دقیق و به موقع برای تصمیم گیران ارائه نماید (چن، 2009).

به طور کلی چنانچه سیستم مالی یک کشور که مؤسسات لیزینگ جزیی از آن هستند کارایی داشته باشند، منابع مالی به صورت بهینه به بخش­های کارای اقتصاد تخصیص می­یابد و موجب افزایش تولید، سطح اشتغال و رشد اقتصادی خواهد شد در حالیکه تأمین مالی از طریق لیزینگ یکی از بخش های حیاتی تأمین مالی مدرن می باشد بنابراین سنجش عملکرد و محاسبه کارایی شرکت های لیزینگ از اهمیت بسزایی برخوردار است.

 

1-3-2. اهمیت و ضرورت تحقیق از لحاظ کاربردی

از آنجا که هر بنگاه اقتصادی برای ادامه حیات خود در جریان رقابت با سایر بنگاه های موجود در یک صنعت با توجه به رشد فزاینده تکنولوژی و موج گسترده اطلاع رسانی و توسعه خدمات متنوع، همواره باید از پویایی لازم برخوردار باشد، لذا کنترل و ارزیابی مستمر فعالیت آن بنگاه ضرورتی اجتناب ناپذیر می نماید، بنابراین شرکت های لیزینگ نیز به عنوان عضو فعال این سیستم از این قاعده مستثنی نبوده و ارزیابی به گونه های مختلف را در این خصوص می طلبند.

علاوه بر این کارایی شرکت های لیزینگ از جمله موضوعاتی است که هم برای مدیران آن ها و سیستم نظارتی و هم برای مشتریان و سایر ذینفعان این شرکت ها حائز اهمیت است، چرا که مدیران برای باقی ماندن در عرصه رقابت با سایر شرکت ها نیازمند رسیدن به بالاترین سطح کارایی بوده و از طرف دیگر مشتری و سیستم نظارتی می دانند که افزایش کارایی همواره توأم با کاهش قیمت و افزایش کیفیت خواهد بود. بنابراین در این تحقیق علاوه بر ارزیابی عملکرد و تعیین میزان کارایی شرکت­ها، نه تنها شرکت­های لیزینگ ناکارا رتبه ­بندی می­شوند بلکه شرکت­های کارا نیز رتبه ­بندی شده که اهمیت این کار از آن جهت است که شرکت­های کارایی که در رتبه ­های پایین­تر قرار گرفته­اند می­توانند در جهت ارتقاء کارایی خود اقدام کنند.

با توجه به تمامی مواردی که ذکر شد و همانطور که در فصل دوم تشریح می شود، به دلیل اهمیت بالای ارزیابی عملکرد و از طرف دیگر نقش مهم شرکت های لیزینگ در توسعه اقتصاد، ارزیابی عملکرد آنها موضوع بسیار مهمی است و پس از بررسی مطالعات پیشین یافت شد که هیچ گونه تحقیقی در زمینه ارزیابی عملکرد شرکت های لیزینگ انجام نشده است بنابراین تمامی این مسائل دلیلی بر انجام این تحقیق شدند.

    • هدف های تحقیق

هدف اصلی این تحقیق «سنجش عملکرد شرکت های فعال در صنعت لیزینگ با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده ها (DEA)» می باشد که در طی انجام این پژوهش اهداف فرعی زیر را نیز تحقق خواهیم بخشید؛

    • شناسایی شرکت­های لیزینگ­ کارا و ناکارا
    • رتبه بندی شرکت های فعال در صنعت لیزینگ بر اساس نمرات کارایی آن ها
    • رتبه بندی شرکت های لیزینگ کارا با بهره گرفتن از روش AHP/DEA تقاطعی
    • بیان راه کارهایی جهت رفع ناکارایی شرکت­های لیزینگ­