قاصدک

پایان نامه ارشد درباره سرمایه اجتماعی، مشارکت مدنی، شبکه های اجتماعی، انجمن های داوطلبانه

زمانی نمود پیدا می کند که حقوق سیاسی تعیین شده و برابر در جامعه شکل گرفته باشد. بر این مبنا در حقوق سه بعدی شهروندی مارشال که شامل حقوق مدنی، سیاسی و اجتماعی است، شهروندی سیاسی مارشال ارتباط نزدیکی با شهروندی دموکراتیک پیدا می کند که با توجه به داشتن حقوق سیاسی، خواهان مشارکت فعال در امور جامعه است. براین اساس شهروندی دموکراتیک، یک گام جلوتر از شهروندی منفعل و عادی است و با پذیرفتن حقوق سیاسی، درصدد مشارکت فعال در عرصه جامعه خصوصاً عرصه سیاسی است. با توجه به ویژگی هایی که درمورد شهروندان دموکراتیک بیان شد، از شهروند دموکرات انتظار می رود درباره جامعه پیرامون خود بی تفاوت نباشد، اخبار و اطلاعات مربوط به جامعه خود را دنبال کرده نسبت به آن آگاهی پیدا کرده و درصدد حل مسائل برآید. همچنین شهروند دموکراتیک باید قانون را بشناسد و در چارچوب قوانین به امور و مسئولیت های محول شده خود بپردازد و از طرف دیگر شهروند دموکرات، شهروندی است که مشکلات خود در جامعه را با سازش و مصالحه حل می کند. یک شهروند دموکرات با قدرت اعتماد به خود و جامعه خود نقش بسزایی را در فرایند تصمی گیری ها ایفا می کند و در نهایت شهروند دموکرات باید نسبت به ناهمنوایی ها در جامعه و ابراز عقاید مخالف بردباری به خرج دهد.

۹-۲ سرمایه اجتماعی و دموکراسی
با توجه به مطالب بیان شده در زمینه شهروندی دموکراتیک باید گفت، وجود شهروندی دموکراتیک از ملزومات هر جامعه دموکراتیک بوده و یکی از مؤلفه های کلیدی در رشد و توسعه سیاسی در جوامع محسوب می شود. لذا شناخت عوامل مؤثر بر شهروندی دموکراتیک که به گسترش آن در سطح جامعه کمک کند، ضروری می باشد. بدون شک عوامل متعددی در توسعه این مقوله نقش دارند، که در تحقیق حاضر به تأثیر سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار بر شهروندی دموکراتیک اشاره می شود. در ابتدا و پیش از تشریح رابطه سرمایه اجتماعی با شهروندی دموکراتیک به رابطه ای که بین سرمایه اجتماعی و دموکراسی برقرار است می پردازیم چرا که پژوهش های انجام شده در این زمینه به تأثیر مثبتی که سرمایه اجتماعی بر دموکراسی داشته است دست یافته اند. با این تفاسیر،مفهوم سرمایه اجتماعی دارای تأثیر فزاینده ای است. (غفاری، ۱۳۸۵: ۷۷) این مفهوم، به طور کلی بر روابط میان انسان ها تمرکز دارد. روابطی که در تمام لحظات زندگی روزمره و در طول عمر انسان ها، جریان داشته و رفتار و نگرش آن ها را تحت تأثیر قرار می دهد. به همین لحاظ سرمایه اجتماعی در هر جایی حاضر است؛ چه در رفتار با نزدیکان و دوستان در خانه و مدرسه، چه در رفتار با همکاران و آشنایان در محل کار و تحصیل ، و چه در رفتار با مردم در جامعه. (علمی و شارع پور و حسینی، ۱۳۸۴: ۲۴۰) در واقع، سرمایه اجتماعی از رابطه میان افراد به وجود می آید. روابطی که میان افراد جامعه شکل می گیرد، اگر به اندازه کافی قوی باشد، می تواند موجب به وجود آمدن سرمایه اجتماعی گردد. سرمایه اجتماعی چیزی است که در این روابط وجود دارد و افراد و جامعه از آن در جهت پیشبرد اهداف خود بهره می برند. (ردادی، ۱۳۸۷: ۱۸۸)

  پایان نامه با کلمات کلیدیقانون اساسی، کسری بودجه، بازارهای جدید، سیاست های اقتصادی

مبحث رابطه سرمایه اجتماعی و دموکراسی و کارکرد سیاسی سرمایه اجتماعی در یک دموکراسی مدرن را، الکسیس دوتوکویل به بهترین وجه در کتاب «دموکراسی در امریکا» که عبارت «هنر به هم پیوستگی یا انجمن» را در وصف رغبت امریکائیان برای «به هم پیوستگی مدنی» به کار برده است، شکافته است. در دموکراسی مدرن، انسان ها به یک اندازه آزادند، ولی در این برابری ضعیف اند، زیرا با پیوستگی و انضمامات متعارف به دنیا نیامده اند. عیب دموکراسی مدرن این است که فردگرایی مفرط، یعنی دلمشغولی به زندگانی خصوصی و خانوادگی و بی میلی به ورود و مشارکت در امور عمومی را ترویج می کند و امریکاییان با کشش خود برای انجمن های داوطلبانه علیه این گرایش فردگرایی افراطی، جنگیدند. کششی که آن ها را وا می داشت تا برای همه جنبه های زندگی اعم از کم اهمیت و پر اهمیت گروه تشکیل می دهند. تنها با گردهم آمدن در انجمن های مدنی بود که فرد ضعیف قوی می شد. (احمدی: ۲۳۸) توکویل، در بیان حاصل سفرهایش به سراسر ایالات متحده،به تفصیل به تشریح زندگی انجمنی مهیج و پررونقی پرداخت که بنیاد دموکراسی امریکایی و پیشرفت اقتصادی آن را تشکیل می داد. از نظر توکویل، تعامل در انجمن های داوطلبانه یک چسب اجتماعی ایجاد کرده است که به پیوستگی امریکایی ها کمک نموده است.(فیلد،۱۳۸۶: ۱۳) توکویل بر سهم انجمن های مدنی و سیاسی در زندگی امریکایی تاکید خاصی می ورزد. زیرا انجمن ها می بایست در میان ملت های دموکراتیک به جای آن افراد خصوصی نیرومندی قرار بگیرند که تساوی شرایط آن ها را از میان برداشته است. بدین سان این انجمن ها ممکن است مانند «نیروهای میانجی» مونتسکیو میان فرد بی پناه و دولت بالقوه بس قدرتمند قرار بگیرند.(کالینیکوس،۱۳۸۵: ۱۳۴) به علاوه، همواره استدلال شده که انجمن های مدنی به کارآمدی و ثبات حکومت دموکراتیک کمک می کند، هم به خاطر تأثیرات داخلی شان بر اعضاء و هم به خاطر تأثیرات خارجی شان بر نظام سیاسی وسیع تر. از لحاظ داخلی، انجمن ها عادات همکاری، همبستگی و روحیه جمعی را در اعضایشان تلقین می کنند. دوتوکویل مشاهده نمود که تنها به خاطر کنش متقابل افراد با یکدیگر، احساسات و افکار تجدید و احیاء شده اند، قلوب بزرگ شده اند و فهم و درک توسعه یافته است.(پوتنام، ۱۳۸۰: ۱۶۰)
این اندیشه بعدها در کار اولیه پوتنام و تحلیل نقش سرمایه اجتماعی در ج
امعه مدنی و دموکراسی ایالات کشور ایتالیا و سپس در کتاب «تنهایی بولینگ بازی می کنیم» در رابطه با سرمایه اجتمای و دموکراسی تکمیل گشت. در پاسخ به این سوأل که چرا سرمایه اجتماعی برای دموکراسی مهم است؟ پوتنام معتقد است که سرمایه اجتماعی مهم است زیرا آن، توانایی نهادهای دموکراتیک را برای کار کردن، شدت می بخشد. وی این ادعا را مطرح می کند که مشارکت در انجمن های داوطلبانه سرمایه اجتماعی را به وجود می آورد؛ به این صورت که، هنجارهای حمایتی تقابل و مشارکت مدنی، اعتماد اجتماعی را می سازند و شبکه هایی از روابط اجتماعی را فراهم می کنند که می تواند تجهیز کننده فعالیت مدنی باشد.(Lee&Glasure,2007,p.103) از سوی دیگر، منابع سرمایه اجتماعی مانند اعتماد، هنجارها و شبکه ها معمولاً خود تقویت کننده و خود افزاینده هستند. دور بازتولید کننده فضایل، به تعادل اجتماعی همراه با سطح بالایی از همکاری، اعتماد، معامله متقابل، مشارکت مدنی و رفاه جمعی منجر می شود. این ویژگی ها معرف جامعه مدنی هستند. (پاتنام، ۱۳۸۰: ۳۰۳) اعتماد اجتماعی، هنجارهای معامله متقابل، شبکه های مشارکت مدنی و همکاری موفقیت آمیز متقابلاً یکدیگر را تقویت می کنند. در مناطقی که فاقد هنجارها و شبکه های مشارکت مدنی هستند چشم انداز عمل جمعی تیره است. ایجاد سرمایه اجتماعی کار آسانی نخواهد بود اما آن کلید کارآمدسازی دموکراسی است. (همان، ۳۰۹-۳۱۷). به اعتقاد پاتنام، تفاوت در سرمایه اجتماعی علت اصلی ایجاد تفاوت بین مناطق مختلف در زمینه اجتماع مدنی است. به عبارت دیگر مناطق دارای سرمایه اجتماعی زیاد دارای اجتماع مدنی زنده و پرشوری بوده و در نتیجه اقتصاد پررونق داشته و نهادهای سیاسی فعال دارند ولی مناطق دارای سرمایه اجتماعی اندک هم در عرصه اجتماع و هم در عرصه اقتصاد و هم در عرصه سیاست دچار مشکل هستند. ادعای پاتنام این است که وجود فرهنگ مدنی قوی یا سرمایه اجتماعی، بستر شکل گیری دموکراسی و رشد اقتصادی می باشد.(احمدوند،۱۳۸۷: ۳۸-۳۷) سرمایه اجتماعی می تواند به توسعه اجتماعی و سیاسی یاری رساند، فقدان سرمایه اجتماعی مانع توسعه اقتصادی و اجتماعی است.(بن فاین،۱۶۰:۱۳۸۵) مطابق با نظرات ارائه شده از سوی پاتنام در زمینه سرمایه اجتماعی باید گفت، وی می تواند مدعی سهم زیادی از مردمی کردن اصطلاحی شود که قبل از وی مبهم بود و وی آن را از حالت انتزاع، در نظریه اقتصادی و اجتماعی، نجات داد. ( فیلد، ۱۳۸۶: ۱۱) کار پاتنام علاوه بر اینکه موجب مردمی شدن و انتقال این مفهوم به مخاطبان خود گردیده، دارای ریشه ای آشکار در شواهد تجربی بوده است و این مطلب به نوبه خود باعث ایجاد بحث های جدید مهمی شد زیرا دانشمندان به دنبال امتحان کردن ایده ها و شواهد او در مقابل ایده ها و شواهد خودشان بودند.(همان، ۷۱).پوتنام، ژرف تر از بوردیو و کلمن به سرمایه اجتماعی پرداخته و بر خلاف آن دو که سرمایه اجتماعی را برپایه چگونگی برداشت فرد از بیشینه سازی منافع فردی تعریف می کنند، وی سرمایه اجتماعی را مالکیت جمعی اجتماعات و ملت ها می داند نه افراد، و آن را بخشی از کالاهای عمومی۴۲ و منافع مشترک می شمارد. (سردارنیا، ۱۳۴)از نظر وی، سرمایه اجتماعی به مثابه هسته ای بنیادی است که در طی قرون متمادی در دل تاریخ یک جامعه حفظ و تقویت شده و پایه لازم را برای دستیابی آن جامعه به توسعه سیاسی و اقتصادی پایدار فراهم می آورد؛ چنان که تاکید می کند « هرجا اعتماد و شبکه های اجتماعی شکوفا شوند، افراد، شرکت ها ، محله ها و حتی ملت ها پیشرفت می کنند». ( پوتنام ، ۲۰۰۰: به نقل از عطار ، ۱۳۸۸: ۱۳۵)
به طور خلاصه، پاتنام سرمایه اجتماعی را به شکل زیر تعریف کرده است:
ویژگی هایی از سازمان اجتماعی چون، اعتماد، هنجارها و شبکه ها که می توانند کارایی جامعه را از طریق تسهیل کنش های تعاونی بهبود دهند. (فیلد،۱۳۸۶ : ۱۱-۱۲) در واقع، سرمایه اجتماعی از طریق افزایش هزینه های بالقوه برای افرادی که از مسئولیت فرار می کنند، موجب می شود که آن ها در کنش های جمعی سهیم شوند؛ این کار از طریق تقویت هنجارهای قوی انتظار عمل متقابل و تسهیل جریان اطلاعات انجام می شود. (خراسانی و اصغرپور ماسوله ، ۱۳۸۴: ۱۹۷)
نظریه پرداز مطرح سرمایه اجتماعی، پاتنام، می گوید: ایده اصلی نظریه سرمایه اجتماعی این است که شبکه ها دارای ارزش اند و روابط اجتماعی، در قابلیت تولید کنندگی افراد و گروهها موثر هستند.(شریفیان ثانی و سعید آبادی،۴۷:۱۳۸۵) در مجموع ار دیدگاه پاتنام سرمایه اجتماعی مجموعه ای از ویژگیهای زیر می باشد :
وجود شبکه های اجتماعی۴۳ : که در برگیرنده تعاملات انسانی در اجتماعات از طریق کلوپها، انجمن ها، کلیساها و سازمان و شبکه های دیگر می باشد
مشارکت مدنی۴۴ : مشارکت افراد در فرایندهای محلی و استفاده از شبکه های اجتماعی
هویت مدنی۴۵ : احساس مشارکت در برابر محله ها
روابط متقابل۴۶ : کمک و مساعدت متقابل میان اعضای محله ها
اعتماد۴۷ : نقطه مقابل ترس و سوء ظن نسبت به دیگران.
پاتنام در این زمینه می گوید که ایده اصلی تئوری سرمایه اجتماعی این است که می تواند بهره وری افراد و گروهها را تحت تأثیر قرار دهد و اینکه سرمایه اجتماعی به روابط و اتصالات در بین افراد اشاره دارد.(آمده،۱۳۸۸: ۲۹-۲۸)پیپا نوریس (۲۰۰۱) معتقد است که تئوری پاتنام از طریق مرتبط ساختن تفکرات سرمایه اجتماعی با تفکر ضرورت انجمن های مدنی و سازمان های داوطلبانه در دستیابی به دموکراسی، مشارکت سیاسی و کارآمدی حکومت تکوین یافته است. (ذکایی، ۱۳۸۵: ۱۲۲)
پاملا پکستون ( ۲۰۰۲)، به بررسی رابط
ه سرمایه اجتماعی و دموکراسی در مقیاس جهانی پرداخت. وی در اثر خود در کنار توجه به اثر سرمایه اجتماعی بر دموکراسی،بر اثر متقا بل دومی بر اولی نیز توجه کرده است. درواقع رابطه بین سرمایه اجتماعی و دموکراسی دوجانبه است. سرمایه اجتماعی دموکراسی را تقویت می کند و اثر واکنش از دموکراسی به سرمایه اجتماعی هم وجود دارد.همچنین یرخی گونه های انجمن های مرتبط با یکدیگر در تقویت دموکراسی بهتر عمل می کنند. پکستون معتقد است، سرمایه اجتماعی می تواند با دو شیوه بر دموکراسی اثرگذار باشد: اول، سرمایه اجتماعی می تواند به ایجاد دموکراسی در کشوری که دموکراتیک نیست کمک کند. دوم اینکه، سرمایه اجتماعی می تواند به حفظ یا ترقی دموکراسی کنونی کمک کند. در مورد اول، انجمن های قوی، توانایی دولت برای فشار مستقیم بر شهروندان را کاهش می دهد و فضایی را برای رشد مقابله سازمان یافته با یک رژیم غیر دموکراتیک فراهم می کند. در

  منابع مقاله درموردولایت فقیه، مدیریت بحران، انقلاب اسلامی، نظریه پردازی

دیدگاهتان را بنویسید